अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवस २०२६: साझा पढाइबाट सहज कुराकानीतर्फ

घोषणाको ६० वर्ष

अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवस हरेक वर्ष ८ सेप्टेम्बरमा मनाइन्छ र सन् १९६७ देखि विश्वभर मनाइँदै आएको छ। सन् २०२६ मा युनेस्कोले सन् १९६६ मा यो दिवस घोषणा गरेको ६० वर्ष पूरा हुन्छ। युनेस्कोले साक्षरतालाई आधारभूत मानव अधिकार तथा फराकिलो ज्ञान, स्वतन्त्रता र समाजमा सहभागिताको आधारका रूपमा वर्णन गर्छ।

सन् २०२६ को आधिकारिक विषय “मानिस, पृथ्वी र समृद्धिका लागि साक्षरता” हो। यो व्यापक विषयलाई दैनिक जीवनको सानो अभ्याससँग जोड्न सकिन्छ। दुई व्यक्तिले केही पृष्ठ, एउटा छोटो लेख वा भाषा अभ्यास छान्न सक्छन् र पढेपछि आफ्ना बुझाइ साट्न सक्छन्। यस्तो भेट कसले बढी जान्दछ भन्ने परीक्षा होइन; पाठले कुराकानीका लागि साझा केन्द्र दिनु नै पर्याप्त हुन्छ।

चियापासमा विश्वव्यापी समारोह

युनेस्कोको विश्वव्यापी समारोह मेक्सिको सरकारसँगको सहकार्यमा मेक्सिकोको चियापासमा ८ र ९ सेप्टेम्बर २०२६ मा हुनेछ। त्यसमा युनेस्को अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता पुरस्कार वितरण समारोह समावेश हुनेछ र कार्यक्रम वेबमार्फत प्रसारण गरिनेछ। नेपालमा हुन सक्ने गतिविधिबारे जान्न आधिकारिक स्थानीय शैक्षिक सूचनाहरू जाँच्नु उपयुक्त हुन्छ; कुनै खास कार्यक्रम घोषणा भएको अनुमान गर्नु हुँदैन।

घरबाट बाहिर निस्कने स्वैच्छिक निम्तो

साझा पढाइले अर्को व्यक्तिलाई भेट्ने स्पष्ट र सहज कारण दिन सक्छ। दुवैले एउटा छोटो पाठ ल्याउने, पुस्तकको केही अंश सँगै पढ्ने, पुस्तक सिफारिस साट्ने वा पालैपालो भाषा अभ्यासमा सहयोग गर्ने प्रस्ताव राख्न सकिन्छ। के गर्ने भन्ने कुरा दुवैले रोज्नुपर्छ। पहिल्यै सहमति नभएसम्म कसैले शिक्षक वा विद्यार्थीको भूमिका लिनुपर्ने अपेक्षा राख्नु हुँदैन।

निम्तोमा सार्वजनिक स्थान, अनुमानित समय र गतिविधि स्पष्ट राख्नुहोस्। उदाहरणका लागि, आधा घण्टा पढ्न र कुरा गर्न भेट्ने हो कि भनेर सोध्न सकिन्छ। अर्को व्यक्तिले कारण नदिई सजिलै अस्वीकार गर्न पाउनुपर्छ। मौनता, हिचकिचाहट वा अस्वीकारलाई मनाउने अवसर नठान्नुहोस्। सहमति दिएपछि पनि जोसुकैले आफ्नो विचार फेर्न सक्छ।

• दुवैलाई स्वीकार्य सार्वजनिक स्थान छान्नुहोस् र खुल्ने समय तथा पहुँच आफैँ जाँच्नुहोस्।
• पुस्तक, छोटो मुद्रित पाठ वा भाषा अभ्यासका टिपोटमध्ये के ल्याउने भन्ने पहिले मिलाउनुहोस्।
• पहिलो भेट छोटो राख्नुहोस् र दुवैलाई सजिलै फर्कन सक्ने व्यवस्था रोज्नुहोस्।
• व्यक्तिगत दूरी, गोपनीयता र कुरा गर्न नचाहेको विषयको सम्मान गर्नुहोस्।

निस्कनुअघि समय र स्थान छोटो सन्देशबाट पुनः निश्चित गर्न सकिन्छ, तर निरन्तर वा तत्काल उत्तर माग्नु हुँदैन। स्थान वा योजना कसैलाई सहज नलागे अर्को सार्वजनिक ठाउँ प्रस्ताव गर्न वा भेट रद्द गर्न सकिन्छ। सुरुमा भएको सहमतिले पछि रोक्ने अधिकार हटाउँदैन, र यसबारे दोष लगाउन मिल्दैन।

कम दबाबको कुराकानी

पाठबाटै सहज प्रश्न निस्कन सक्छन्: कुन विचार सम्झनामा रह्यो, कुन शब्द नयाँ लाग्यो, वा अर्को पटक के पढ्न मन छ? भाषा अभ्यास भए एकअर्कालाई कहिले र कसरी सच्याउने भन्ने पहिल्यै मिलाउनुहोस्। हरेक मौनता भर्नु आवश्यक छैन। विश्राम माग्न, विषय फेर्न वा गतिविधि चाँडै रोक्न दुवै स्वतन्त्र हुन्छन्।

पढाइ सकिएपछि भेट त्यहीँ समाप्त हुन सक्छ। दुवैको रुचि भए मात्र अर्को साझा पढाइ, भाषा कुराकानी वा पाठबारे कुरा जारी राख्न सार्वजनिक स्थानमा छोटो हिँडाइ प्रस्ताव गर्न सकिन्छ। यो केवल विकल्प हो; मित्रता, प्रेम वा डेटको वाचा होइन। आपसी रुचि नभए सम्मानपूर्वक बिदा हुनु पूर्ण रूपमा स्वीकार्य नतिजा हो। यसरी साक्षरता घरबाट बाहिर निस्कने र अर्को व्यक्तिलाई ध्यानपूर्वक सुन्ने कारण बन्न सक्छ, तर छनोट, सुरक्षा र व्यक्तिगत सीमा स्पष्ट रहन्छन्।