विश्व सरसफाइ दिवस २०२६: सफा थालबाट सफा सहरतर्फ

विश्व सरसफाइ दिवस २०२६ विश्वभर २० सेप्टेम्बर २०२६ मा मनाइनेछ। संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाले सन् २०२३ मा प्रस्ताव ७८/१२२ पारित गर्दै यही मितिलाई विश्व सरसफाइ दिवसका रूपमा घोषणा गरेको हो। यस वर्षको आधिकारिक विषय From Clean Plates to Clean Cities अर्थात् सफा थालबाट सफा सहरतर्फ हो। यसले सहरको दिगोपनलाई हामीले दैनिक रूपमा खाने, बचाउने र फाल्ने खानासँग जोड्छ।

खाद्य फोहोर किन महत्त्वपूर्ण विषय हो?

UN-Habitat का अनुसार संसारभर हरेक दिन एक अर्बभन्दा बढी भोजन खेर जान्छ। खाद्यवस्तुको नोक्सानी र खेरफालाइले विश्वव्यापी हरितगृह ग्यास उत्सर्जनको करिब ८ देखि १० प्रतिशत हिस्सा ओगट्छ। यी विश्वव्यापी तथ्याङ्क हुन्, नेपालका कुनै खास सहरको स्थानीय तथ्याङ्क होइनन्। तर तिनले २०२६ को मुख्य जोड खाद्य फोहोर रोकथाममा किन छ भन्ने स्पष्ट पार्छन्।

यस वर्षको कार्यक्रमले खाद्य फोहोर रोकथाम, चक्रीय अर्थतन्त्र र दिगो सहरी विकासलाई एउटै बहसमा ल्याउँछ। दैनिक जीवनमा यसको अर्थ आवश्यकताअनुसार किनमेल गर्ने, खाद्यवस्तु ठीकसँग राख्ने र बाँकी खाना अर्को परिकारमा प्रयोग गर्ने हुन सक्छ। ठूलो योजना चाहिँदैन; एउटा सानो बानी रोजेर अर्को व्यक्तिसँगै अभ्यास गर्न सकिन्छ।

साझा कामले कुराकानीको सुरुआत सजिलो बनाउँछ

यो विषयले mKontakt बाट भर्खर चिनजान भएको व्यक्तिलाई स्पष्ट र हल्का प्रस्ताव गर्न मद्दत गर्छ। तपाईंहरू मिलेर किनमेलको सूची बनाउने तरिका छलफल गर्न सक्नुहुन्छ, जनचेतनामूलक गतिविधिमा सहभागी हुन सक्नुहुन्छ, सामुदायिक कम्पोस्टिङबारे जानकारी लिन सक्नुहुन्छ वा आधिकारिक रूपमा घोषणा गरिएको खाद्य पुनर्वितरण पहल खोज्न सक्नुहुन्छ। ध्यान दिन मिल्ने काम हुँदा पहिलो भेटमा लगातार बोलिरहनुपर्ने दबाब कम हुन्छ।

कुराकानी सुरु गर्न यस्ता प्रश्न उपयोगी हुन सक्छन्: बाँकी खाना तपाईं प्रायः कसरी प्रयोग गर्नुहुन्छ?, व्यस्त हप्तामा किनमेल कसरी मिलाउनुहुन्छ? वा कुन सानो बानी यसपटक अपनाउन चाहनुहुन्छ? यी प्रश्न परीक्षा होइनन्। उत्तर छोटो आए पनि स्वीकार्नुहोस्, र अर्को व्यक्तिले चुपचाप काम गर्न चाहेको वा केही समयपछि फर्कन चाहेको संकेतलाई सम्मान गर्नुहोस्।

कसरी सहभागी हुने?

• घर, विद्यालय, कार्यस्थल वा कार्यक्रममा खाद्य फोहोर घटाउने एउटा यथार्थ लक्ष्य बनाउनुहोस्।
• उपलब्ध र आधिकारिक रूपमा सञ्चालन भएको सामुदायिक कम्पोस्टिङ गतिविधिबारे बुझ्नुहोस्।
• खानाको मूल्य र खाद्य फोहोर रोकथामबारे विश्वसनीय जानकारी साझा गर्नुहोस्।
• खाद्य पुनर्वितरणका पहलहरूमा सहभागी हुनुअघि आयोजक र नियमहरू जाँच्नुहोस्।

यस लेखले नेपालमा हुने कुनै विशेष स्थानीय कार्यक्रमको पुष्टि गर्दैन। २० सेप्टेम्बरका गतिविधिबारे जान्न स्थानीय निकाय वा आयोजकका आधिकारिक माध्यम हेर्नुहोस् र स्थान, समय तथा सहभागी हुने तरिका निश्चित भएपछि मात्र योजना बनाउनुहोस्।

सार्वजनिक स्थान र पारस्परिक सहजता

अझै राम्ररी नचिनेको व्यक्तिसँग जाँदा सार्वजनिक, सजिलै पुग्न सकिने स्थान रोज्नुहोस् र गतिविधि कति समय चल्ने हो पहिले नै बताउनुहोस्। आवश्यक नपर्ने निजी विवरण नदिनुहोस्। कसैले सहभागी नहुने, चाँडै फर्कने वा कुराकानी रोक्ने निर्णय गरेमा त्यसलाई सहज रूपमा स्वीकार्नुहोस्। साझा विषयले सम्बन्ध अगाडि बढाउन बाध्य पार्दैन।

कामपछि दुवैलाई कुराकानी रमाइलो लागेमा सार्वजनिक स्थानमै कफी वा छोटो पैदल हिँडाइको प्रस्ताव राख्न सकिन्छ। प्रस्ताव अस्वीकार गर्न सजिलो हुनुपर्छ र अस्वीकारलाई सम्मानपूर्वक लिनुपर्छ। विश्व सरसफाइ दिवसको अर्थ अर्को भेट हुन्छ कि हुँदैन भन्नेमा निर्भर छैन: घरबाहिर निस्कनु, उपयोगी काम गर्नु र नयाँ व्यक्तिसँग स्वाभाविक रूपमा कुरा सुरु गर्नु नै पर्याप्त कारण हुन सक्छ।