Dita Ndërkombëtare e Alfabetizimit 2026: një lexim i përbashkët mund të hapë bisedën

Gjashtëdhjetë vjet nga shpallja

Dita Ndërkombëtare e Alfabetizimit kremtohet çdo vit më 8 shtator dhe është shënuar në mbarë botën që nga viti 1967. Në vitin 2026 bëhen 60 vjet nga shpallja e saj nga UNESCO në vitin 1966. Tema zyrtare është Alfabetizimi për njerëzit, planetin dhe prosperitetin. Kjo temë i jep përvjetorit një kornizë globale, ndërsa vetë leximi mund të sjellë edhe një mënyrë të qetë për të nisur një bisedë mes dy njerëzve.

UNESCO e përshkruan alfabetizimin si një të drejtë themelore të njeriut dhe si bazë për njohuri më të gjera, liri dhe pjesëmarrje në shoqëri. Në një takim të vogël, kjo nuk ka pse të kthehet në leksion ose provim. Një libër, një tekst i shkurtër apo një ushtrim gjuhe mund të shërbejë si pikë e përbashkët. Secili mund të flasë për atë që vëren, të bëjë një pyetje ose thjesht të lexojë në heshtje.

Kremtimi global në Chiapas

Kremtimi global i UNESCO-s do të zhvillohet më 8 dhe 9 shtator 2026 në Chiapas të Meksikës, në bashkëpunim me Qeverinë e Meksikës. Veprimtaria do të përfshijë ceremoninë e Çmimeve Ndërkombëtare të UNESCO-s për Alfabetizimin dhe do të transmetohet në internet. Lexuesit në Shqipëri mund t’i verifikojnë hollësitë e transmetimit në njoftimet zyrtare dhe mund të kontrollojnë veçmas njoftimet zyrtare arsimore vendore, pa supozuar se një aktivitet i caktuar do të zhvillohet.

Dy persona mund të vendosin të ndjekin së bashku një pjesë të transmetimit. Mund të zgjedhin gjithashtu nga një faqe për ta lexuar, të shkëmbejnë rekomandime librash ose t’i kushtojnë pak kohë praktikës së një gjuhe. Që ftesa të mbetet e lehtë, është mirë të jetë konkrete: vend publik, orar i shkurtër dhe mundësi e qartë për ta refuzuar.

Si mund të formulohet ftesa

Një fjali e thjeshtë mund të jetë: A do të doje të takoheshim në një vend publik më 8 shtator, të sillnim nga një tekst të shkurtër dhe të lexonim për gjysmë ore? Nëse ideja është një ushtrim gjuhe, të dy mund të bien dakord paraprakisht nëse duan korrigjime dhe sa shpesh. Nëse mendojnë për një bibliotekë, duhet të kontrollojnë më parë hyrjen dhe rregullat; mund të zgjedhin edhe një vend tjetër publik e të qetë.

Një takim i tillë mund të ketë vetëm disa hapa:

• secili sjell një tekst ose një rekomandim;
• caktohet një kohë e përafërt për mbarimin;
• pyetjet bëhen pa e detyruar tjetrin të përgjigjet;
• secili mund të ndryshojë temë ose të largohet më herët.

Nuk është e nevojshme të vlerësohet shpejtësia e leximit, shkrimi, shqiptimi apo fjalori i askujt. Të dhënat personale dhe kontakti i mëtejshëm nuk janë kusht i takimit. Për një takim të parë, secili duhet të ruajë kontrollin mbi mbërritjen dhe largimin e vet dhe të përcaktojë kufijtë që i duhen.

Një hap tjetër vetëm me interes të ndërsjellë

Nëse pas leximit të dy duan ta vazhdojnë bisedën, mund të propozojnë një ndjekje të shkurtër në një vend publik: një lexim tjetër, shkëmbimin e një rekomandimi të ri ose një shëtitje për të folur mbi tekstin. Propozimi bëhet vetëm pasi të pyetet tjetri dhe duhet të jetë po aq e lehtë të thuhet jo sa po.

Leximi i përbashkët nuk premton miqësi, romancë apo takim romantik. Mund të mbetet një bisedë e vetme. Nëse lind dëshira për t’u parë sërish, ajo duhet të jetë e ndërsjellë, pa nxitim dhe me kufij që mund të ndryshohen në çdo kohë. Kështu, 8 shtatori mund të lidhë vëmendjen ndaj alfabetizimit me një dalje të thjeshtë nga shtëpia, pa i caktuar paraprakisht rezultatin takimit.