Internationale Dag van de Alfabetisering 2026: samen lezen, rustig in gesprek

Zestig jaar na de uitroeping

De Internationale Dag van de Alfabetisering wordt ieder jaar op 8 september gehouden en wordt sinds 1967 wereldwijd gevierd. In 2026 is het zestig jaar geleden dat UNESCO de dag in 1966 uitriep. UNESCO omschrijft geletterdheid als een fundamenteel mensenrecht en als een basis voor bredere kennis, vrijheden en deelname aan de samenleving.

Het officiële thema van 2026 luidt ‘Geletterdheid voor mensen, de planeet en welvaart’. Dat brede thema kan ook op kleine schaal aandacht krijgen. Twee mensen kunnen een paar bladzijden, een kort artikel of een taaloefening kiezen en daarna bespreken wat hun opviel. Zo staat er meteen iets gezamenlijks centraal, zonder dat het gesprek een toets wordt of iemand moet bewijzen meer te weten.

Wereldwijde viering in Chiapas

De wereldwijde viering van UNESCO vindt op 8 en 9 september 2026 plaats in Chiapas, Mexico, in samenwerking met de regering van Mexico. Het programma omvat de uitreiking van de internationale alfabetiseringsprijzen van UNESCO en wordt via internet uitgezonden. Wie wil weten of er in Nederland iets wordt georganiseerd, kan officiële lokale onderwijsaankondigingen raadplegen. Daarmee wordt niet vooruitgelopen op een specifiek Nederlands evenement of programma.

Een concrete, vrijwillige uitnodiging

Samen lezen kan een prettige reden zijn om thuis weg te gaan en iemand te ontmoeten. Stel bijvoorbeeld voor om allebei een korte tekst mee te nemen, samen een hoofdstuk te lezen, boekentips uit te wisselen of elkaar om de beurt te helpen met een taaloefening. Kies de activiteit samen. Niemand hoeft docent of leerling te zijn, tenzij beide deelnemers dat vooraf zo hebben afgesproken.

Maak de uitnodiging duidelijk en gemakkelijk af te wijzen. Noem een openbare plek, een globale duur en wat je wilt doen: bijvoorbeeld een halfuur lezen en napraten. De ander hoeft een weigering niet toe te lichten. Geen antwoord, aarzeling of een afwijzing is geen aanleiding om te blijven overtuigen. Ook na een aanvankelijke instemming mag ieder op elk moment van gedachten veranderen.

• Kies een openbare plek die voor beiden passend is en controleer zelf de openingstijden en toegankelijkheid.
• Spreek af of je een boek, een korte afdruk of aantekeningen voor een taaloefening meeneemt.
• Houd de eerste ontmoeting overzichtelijk en kort, zodat ieder eenvoudig kan vertrekken.
• Respecteer persoonlijke ruimte, privacy en onderwerpen waarover iemand niet wil praten.

Praten met weinig druk

De tekst zelf levert rustige openingsvragen op: welke gedachte bleef hangen, welk woord was nieuw, of wat zou je een volgende keer willen lezen? Spreek bij taalhulp vooraf af of en hoe je elkaar corrigeert. Stiltes hoeven niet onmiddellijk te worden gevuld. Beide deelnemers mogen pauzeren, van onderwerp veranderen of de activiteit eerder beëindigen.

Na het lezen kan de ontmoeting gewoon afgelopen zijn. Alleen wanneer de belangstelling wederzijds is, kan iemand een vervolg voorstellen: nog een leesmoment, een taalgesprek of een korte wandeling op een openbare plek om over de tekst door te praten. Dat vervolg is een mogelijkheid, geen belofte van vriendschap, romantiek of een date. Als de belangstelling niet wederzijds blijkt, is beleefd afscheid nemen een volwaardige uitkomst.

Zo krijgt de Internationale Dag van de Alfabetisering een menselijke vorm zonder er meer van te maken dan er is. Een tekst biedt aanleiding om aandacht te delen, vragen te stellen en naar een ander te luisteren. De betekenis van de dag blijft verbonden met geletterdheid, terwijl toestemming, veiligheid en grenzen bij iedere stap leidend blijven.