የዓለም የጽዳት ቀን 2026፦ አብሮ መሥራት፣ ምግብን አለማባከን እና አዲስ ሰው ማወቅ

ከንጹሕ ሳህኖች ወደ ንጹሕ ከተሞች

የዓለም የጽዳት ቀን በዓለም ዙሪያ በሴፕቴምበር 20 ቀን 2026 ይከበራል። የተባበሩት መንግሥታት ጠቅላላ ጉባኤ በ2023 ባጸደቀው ውሳኔ 78/122 ሴፕቴምበር 20ን የዓለም የጽዳት ቀን ብሎ አውጇል። የ2026 ይፋዊ መሪ ሐሳብ From Clean Plates to Clean Cities፣ ማለትም “ከንጹሕ ሳህኖች ወደ ንጹሕ ከተሞች” ነው። ትኩረቱ የምግብ ብክነትን መከላከል፣ ክብ ኢኮኖሚን ማበረታታት እና ዘላቂ የከተማ ልማትን መደገፍ ነው።

UN-Habitat በዓለም ዙሪያ በየቀኑ ከአንድ ቢሊዮን በላይ ምግቦች እንደሚባክኑ ይገልጻል። የምግብ መጥፋትና ብክነት ከዓለም አቀፍ የግሪንሃውስ ጋዝ ልቀት ከ8 እስከ 10 በመቶ ያህሉን እንደሚይዝም ይገመታል። እነዚህ ዓለም አቀፍ ቁጥሮች ናቸው፤ የኢትዮጵያ ልዩ መረጃ አይደሉም። ሆኖም በቤት ያለውን ምግብ አስቀድሞ መጠቀም፣ የግዢ ዝርዝር ማዘጋጀት እና የሚያስፈልገውን መጠን ብቻ ማብሰል ለምን እንደሚጠቅም ያሳያሉ።

ከቤት የሚያወጣ የጋራ ተግባር

ተሳትፎ በቤት፣ በትምህርት ቤት፣ በሥራ ቦታ እና በዝግጅቶች ላይ የምግብ ብክነትን በመቀነስ ሊጀምር ይችላል። የማህበረሰብ ኮምፖስት፣ የግንዛቤ ዘመቻዎች እና ምግብን እንደገና የማከፋፈል ተነሳሽነቶችም ከተጠቆሙት መንገዶች መካከል ናቸው። ወደ አንድ ተግባር ከመሄድዎ በፊት መኖሩን፣ ቦታውን፣ ሰዓቱን፣ የሚያስፈልጉ እቃዎችን እና መመሪያዎቹን ከማዘጋጃ ቤቱ ወይም ከአዘጋጁ ይፋዊ መረጃ ያረጋግጡ። ዓለም አቀፍ ቀን መኖሩ በእያንዳንዱ አካባቢ ዝግጅት እንዳለ አያረጋግጥም።

የተረጋገጠ የሕዝብ ተግባር ከሌለም ጭብጡን ከሌላ ሰው ጋር ወደ ቀላል እቅድ መቀየር ይቻላል። በቅድሚያ መጠቀም ያለባችሁን ምግብ በጋራ ይምረጡ፣ ከዚያ ምግብ ያዘጋጁ ወይም ስለ ግዢ እቅድ እየተወያያችሁ አጭር እግር ጉዞ ያድርጉ። የጋራ ሥራ ውይይቱን ለጊዜው ማቆም ይፈቅዳል፤ ሁልጊዜ ንግግር መሙላት አያስፈልግም። አዲስ ሰውን ለማወቅም ተፈጥሯዊ አውድ ይፈጥራል።

ያለ ጫና የሚጀምር ውይይት

ትኩረቱ በሥራው ላይ ስለሆነ ቀላል ጥያቄ በቂ ነው። “በቤትህ ቶሎ ሳይጠቀም የሚቀረው ምግብ ምንድን ነው?”፣ “ምግብ እንዳይባክን የረዳህ አንድ ልማድ ምንድን ነው?” ወይም “በዛሬው ተግባር ምን ክፍል ወደድክ?” ብለው መጠየቅ ይችላሉ። ጥያቄው ከምታደርጉት ነገር ጋር ይዛመዳል፤ የግል መረጃ አይጠይቅም። ሌላው ሰው አጭር መልስ ከሰጠ ወይም በሥራው ላይ ማተኮር ከፈለገ ይህን በአክብሮት ይቀበሉ።

ስብሰባውን ቀላልና ግልጽ ያድርጉ። የመጀመሪያና የመጨረሻ ሰዓት ይስማሙ፣ ለሁለታችሁም የሚስማማ ተግባር ይምረጡ እና የራስዎን የመመለሻ እቅድ ይያዙ። በተደራጀ ተግባር ላይ የአዘጋጁን የደህንነትና የሥራ መመሪያ ይከተሉ። አብሮ መሥራት የስልክ ቁጥር ወይም ሌላ የግል መረጃ ለመጠየቅ ፈቃድ አይደለም።

በቡድን ተግባር ላይ ከሆኑ ለአዲስ ሰው ቀላል እገዛ ማቅረብ ውይይትን ሊከፍት ይችላል። ለምሳሌ የሥራ ድርሻው ግልጽ እንደሆነ መጠየቅ፣ እቃ ለማቀበል መፈለጉን ማረጋገጥ ወይም ቀጣዩ የቡድን እርምጃ ምን እንደሆነ አብሮ መመልከት ይቻላል። እገዛውን በአንድ ጊዜ ያቅርቡ፤ ካልተፈለገ ወደ ራስዎ ሥራ ይመለሱ። ይህ አክብሮትን ይጠብቃል እና ትውውቁን ተፈጥሯዊ ያደርገዋል።

ቀጣይ እርምጃ በጋራ ፍላጎት ብቻ

ተግባሩ ካለቀ በኋላ ውይይቱ ጥሩ ከነበረ እና ፍላጎቱ የሁለታችሁም ከሆነ አጭር ግብዣ ያቅርቡ። “በአቅራቢያ ቡና እንጠጣ?” ወይም “ለጥቂት ጊዜ እየተራመድን ውይይቱን እንቀጥል?” ማለት ይቻላል። ሕዝብ ያለበትን ቦታ ይምረጡ እና ሌላው ሰው እምቢ ለማለት ነፃ እንዲሆን ጥያቄውን ያቅርቡ። እምቢታን ወዲያውኑ እና ያለ ተጨማሪ ጥያቄ ይቀበሉ።

የዓለም የጽዳት ቀን ጓደኝነትን፣ ቀጠሮን ወይም ግንኙነትን አያረጋግጥም። ነገር ግን ከቤት ወጥቶ ጠቃሚ ነገር ለመሥራት፣ ከሰዎች ጋር ጊዜ ለማሳለፍ እና አንድ ውይይት በተፈጥሮ ይሄድ እንደሆነ ለማየት እውነተኛ ምክንያት ይሰጣል። ዋናው ግብ ምግብን አለማባከን ነው፤ ከዚያ በኋላ የሚኖር ትውውቅ ግን በሁለት ሰዎች ግልጽ እና ነፃ ምርጫ ላይ ይመሰረታል።